Đau đầu do lạm dụng thuốc là gì?
Đau đầu liên quan đến thuốc có thể khởi phát ngay sau vài lần sử dụng, sau một thời gian dài dùng thuốc liên tục hoặc ngay trong quá trình giảm liều và cai thuốc. Một cơn đau đầu được xác định là do thuốc nếu nó xuất hiện ngay sau khi dùng thuốc và giảm dần rồi biến mất khi ngừng thuốc. Đáng lưu ý, biểu hiện lâm sàng của dạng đau đầu này rất dễ nhầm lẫn với các hội chứng khác như đau đầu Migraine (đau nửa đầu) hay đau đầu vận mạch.
Bên cạnh đó, nếu bạn đã có tiền sử đau đầu và tình trạng này trở nên trầm trọng hơn sau khi dùng một loại thuốc nào đó, đây cũng có thể là dấu hiệu của đau đầu do thuốc. Y học hiện đại chia tình trạng này thành hai nhóm chính: Đau đầu do tác dụng phụ không mong muốn của thuốc và Đau đầu do lạm dụng thuốc.
1. Đau đầu do tác dụng phụ không mong muốn của thuốc
Nhiều nhóm thuốc điều trị các bệnh lý khác nhau có thể gây ra tác dụng phụ là đau đầu cấp tính hoặc muộn:
- Nhóm thuốc giãn mạch chứa Nitơ Oxit (NO): Các dẫn xuất như nitroglycerin, isosorbide dinitrate, amyl nitrate… thường gây ra các cơn đau đầu cấp ở vùng thái dương – đỉnh, đau đối xứng hai bên, giật theo nhịp mạch và đau hơn khi vận động thể lực. Đối với thuốc dạng tiêm truyền, cơn đau có thể xuất hiện sau 2-5 phút và kéo dài khoảng 10 phút sau khi dừng truyền. Ở những người có tiền sử Migraine, thuốc có thể gây ra cơn đau đầu muộn sau 1-5 giờ kể từ khi thuốc được đào thải khỏi máu.
- Thuốc ức chế men phosphodiesterase: Điển hình là sildenafil (Viagra) và dipyridamole. Sildenafil thường gây đau đầu một pha ở người trẻ tuổi, đặc biệt là phụ nữ và bệnh nhân Migraine. Cơn đau thường xuất hiện muộn (trong vòng 5 giờ) và có thể kéo dài dai dẳng tới 3 ngày chỉ sau một liều dùng duy nhất.
- Các thuốc khác: Thuốc hạ mỡ máu nhóm statin (simvastatin, atorvastatin…), thuốc tránh thai hàng ngày, thuốc hạ huyết áp nifedipine, hay thậm chí cả các thuốc chống viêm giảm đau như meloxicam, diclofenac… cũng có thể là thủ phạm gây đau đầu.
2. Đau đầu do lạm dụng thuốc (Medication Overuse Headache)
Đây là vòng lặp bệnh lý cực kỳ nguy hiểm. Những bệnh nhân bị đau đầu mạn tính thường tự ý sử dụng liên tục các loại thuốc giảm đau nhanh như paracetamol, ibuprofen, ergotamine hoặc nhóm triptan. Việc lạm dụng này vô tình làm biến đổi hệ thần kinh, gây ra các cơn đau đầu mạn tính xuất hiện hàng ngày, khiến người bệnh bị lệ thuộc hoàn toàn vào thuốc và làm giảm hiệu quả của các phương pháp điều trị dự phòng.
Khi cố gắng ngừng thuốc đột ngột, người bệnh sẽ phải đối mặt với “hội chứng cai thuốc” với các biểu hiện như buồn nôn, nôn mửa, bồn chồn và cơn đau đầu bùng phát dữ dội trước khi có dấu hiệu cải thiện.
Các nhóm thuốc dễ gây ra tình trạng lạm dụng bao gồm:
- Ergotamine
- Nhóm Triptan
- Thuốc chống viêm không steroid (NSAID)
- Các dẫn xuất của thuốc phiện (Opioids)
- Thuốc giảm đau phối hợp nhiều thành phần
Giải pháp điều trị và phòng ngừa hiệu quả
Thống kê cho thấy đau đầu do lạm dụng thuốc xảy ra ở nữ giới cao gấp 3 – 4 lần so với nam giới. Để điều trị dứt điểm tình trạng này, người bệnh cần tuân thủ lối sống khoa học, giảm căng thẳng, tập thể dục đều đặn và áp dụng các phác đồ y khoa cụ thể:
Điều trị ngoại trú (tại nhà)
Bác sĩ thường áp dụng một trong hai chiến lược chính:
- Giảm liều từ từ: Hạ dần liều lượng loại thuốc đang bị lạm dụng, đồng thời thay thế bằng một thuốc chống viêm giảm đau có tác dụng kéo dài.
- Cắt thuốc đột ngột: Ngừng ngay lập tức loại thuốc bị lạm dụng và thay thế bằng các thuốc bắc cầu như naproxen, corticosteroid hoặc dihydroergotamine để kiểm soát cơn đau và giảm thiểu tối đa triệu chứng của hội chứng cai thuốc.
Điều trị nội trú (tại bệnh viện)
Trong trường hợp tự điều trị tại nhà thất bại hoặc có nguy cơ biến chứng cao, người bệnh cần nhập viện để các bác sĩ chuyên khoa tiến hành:
- Khử độc cơ thể và bù dịch
- Sử dụng các thuốc cắt cơn đau dạng tiêm truyền có kiểm soát
- Thiết lập phác đồ dự phòng đau đầu dài hạn
- Giáo dục tâm lý và hướng dẫn kiểm soát cơn đau không dùng thuốc sau khi xuất viện
