Thoát vị đĩa đệm (tiếng Pháp là Hernie discale) là một thuật ngữ y khoa dùng để chỉ tình trạng nhân nhầy của đĩa đệm chệch ra khỏi vị trí bình thường. Trong cơ thể, từ “thoát vị” mô tả sự dịch chuyển hay lồi ra ngoài của một cơ quan hoặc một phần cơ quan khỏi vị trí sinh lý vốn có của nó (ví dụ như thoát vị bẹn, thoát vị rốn). Đĩa đệm là bộ phận nằm ở khe liên đốt sống, do đó thoát vị đĩa đệm chính là sự nhô ra của một phần đĩa liên đốt sống.
Cơ chế hình thành thoát vị đĩa đệm
Đĩa đệm nằm giữa hai đốt sống có vai trò như một bộ phận giảm xóc, giúp cột sống chuyển động linh hoạt và mềm dẻo hơn. Cấu tạo của đĩa đệm gồm các vòng sợi (cung xơ) bên ngoài bao bọc lấy nhân nhầy gelatin dẻo ở bên trong. Ở trạng thái khỏe mạnh, vòng sợi giữ cho nhân nhầy luôn cố định ở trung tâm.
Khi đĩa đệm bị tổn thương hoặc thoái hóa, vòng sợi bị rách khiến nhân nhầy thoát ra ngoài. Khối thoát vị này có thể di chuyển, chèn ép trực tiếp vào rễ thần kinh gây đau đớn dữ dội ở vùng bị tổn thương, hoặc chèn ép vào tủy sống (tuy nhiên trường hợp ép tủy khá hiếm gặp). Đáng chú ý, một số người bị thoát vị đĩa đệm nhưng không xuất hiện triệu chứng đau đớn do khối thoát vị không chạm vào dây thần kinh.
Nguyên nhân dẫn đến thoát vị đĩa đệm
Cột sống được chia làm ba đoạn: cổ, ngực và thắt lưng. Thoát vị đĩa đệm có thể xảy ra ở bất kỳ vị trí nào, nhưng phổ biến nhất là ở vùng thắt lưng (chiếm khoảng 95% các trường hợp). Bệnh thường gặp ở độ tuổi từ 35 đến 55, đặc biệt là nam giới do thường xuyên làm việc nặng nhọc hoặc chơi thể thao cường độ cao. Các nguyên nhân chính bao gồm:
- Quá trình lão hóa: Tuổi tác cao khiến đĩa đệm bị mất nước, giảm tính đàn hồi, mất trương lực và giảm chiều cao.
- Sai tư thế: Các động tác thay đổi tư thế đột ngột, mang vác vật nặng sai tư thế hoặc xoay người không đúng cách.
- Áp lực lên cột sống: Những người bị thừa cân, béo phì hoặc phụ nữ trong thời kỳ mang thai tạo áp lực lớn lên vùng cột sống lưng.
- Yếu tố di truyền: Những người có người thân trong gia đình bị bệnh cột sống có nguy cơ mắc thoát vị đĩa đệm từ khi còn rất trẻ.
Biểu hiện lâm sàng của bệnh
Nhờ sự phát triển của công nghệ chụp cắt lớp vi tính (CT) và chụp cộng hưởng từ (MRI) cột sống, việc chẩn đoán hình ảnh thoát vị đĩa đệm đã trở nên dễ dàng hơn. Tùy thuộc vào vị trí đĩa đệm bị thoát vị mà người bệnh sẽ có các triệu chứng khác nhau:
- Thoát vị đĩa đệm thắt lưng: Gây đau nhức vùng thắt lưng. Nếu khối thoát vị chèn ép vào rễ thần kinh tọa, cơn đau sẽ chạy dọc theo mặt sau đùi xuống chân (gọi là đau thần kinh tọa).
- Thoát vị đĩa đệm cổ: Gây cứng và đau vùng cổ gáy, lan sang hai vai và cánh tay. Người bệnh có thể gặp tình trạng dị cảm (tê bì, châm chích) ở đầu chi hoặc yếu mỏi cơ tay.
Phương pháp điều trị thoát vị đĩa đệm hiệu quả
Nguyên tắc điều trị ưu tiên hàng đầu là giảm áp lực lên cột sống và phục hồi chức năng:
- Điều trị bảo tồn: Người bệnh cần nằm nghỉ ngơi trên giường phẳng kết hợp dùng thuốc giảm đau, kháng viêm theo chỉ định của bác sĩ. Phần lớn các trường hợp áp dụng phương pháp này đều có thể giảm triệu chứng và kiểm soát bệnh hiệu quả.
- Vận động hợp lý: Trong giai đoạn đau cấp, người bệnh chỉ nên nằm nghỉ từ 1 đến 2 ngày, sau đó cần sớm vận động nhẹ nhàng trở lại để phòng ngừa biến chứng teo cơ và yếu cơ lưng.
- Can thiệp ngoại khoa: Phẫu thuật chỉ được chỉ định khi điều trị nội khoa thất bại hoặc xuất hiện biến chứng nghiêm trọng như yếu liệt chi, rối loạn đại tiểu tiện (hội chứng đuôi ngựa).
Originally posted 2010-08-29 01:18:54.
