Người già hay bị gãy cổ xương đùi, vì sao?

Tại sao người già dễ bị gãy cổ xương đùi?

Gãy cổ xương đùi là tình trạng gãy nội khớp của phần xương lớn nhất trong cơ thể con người. Ở người trẻ tuổi, chấn thương này thường chỉ xảy ra do các tác động cực mạnh như tai nạn giao thông hay ngã từ trên cao. Ngược lại, đối với người cao tuổi, gãy cổ xương đùi có thể xuất hiện sau những va chạm rất nhẹ trong sinh hoạt hàng ngày, như trượt chân trong nhà tắm hay ngã đập vùng hông xuống đất. Đây là một tai nạn nghiêm trọng, ảnh hưởng nặng nề đến sức khỏe và thậm chí có thể dẫn đến tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

Nguyên nhân gây gãy cổ xương đùi ở người lớn tuổi

Về mặt giải phẫu, cổ xương đùi có cấu trúc gồm hai hệ thống bè xương: bè cung nhọn và bè nan quạt. Điểm tiếp giáp giữa hai hệ thống này tạo nên một vùng yếu sinh lý gọi là cổ phẫu thuật. Đây chính là vị trí chịu lực kém nhất và dễ bị tổn thương nhất khi có lực tác động.

Hơn nữa, hệ thống mạch máu nuôi dưỡng khu vực này phân bố không đều. Phần xương càng gần chỏm xương đùi càng có ít mạch máu nuôi dưỡng. Do đó, khi đường gãy nằm sát chỏm, nguy cơ hoại tử chỏm xương đùi là rất cao. Ngược lại, những ca gãy xa chỏm có tiên lượng tốt hơn nhờ nguồn máu nuôi dồi dào hơn.

Gãy cổ xương đùi là dạng gãy xương phạm khớp, khiến máu chảy trực tiếp vào bao khớp. Nếu người bệnh phải bất động quá lâu, sự thay đổi thành phần dịch khớp do lẫn máu sẽ làm suy giảm chức năng nuôi dưỡng sụn, dẫn đến thoái hóa khớp và dính khớp nghiêm trọng. Do đó, nguyên tắc điều trị hàng đầu là cần can thiệp sớm, cố định vững chắc và hướng dẫn người bệnh vận động sớm.

Cơ chế chấn thương thường chia làm hai nhóm chính:

• Trực tiếp: Người bệnh ngã đập trực tiếp vùng mấu chuyển lớn của xương đùi xuống nền cứng.
• Gián tiếp: Người bệnh ngã tiếp đất bằng bàn chân hoặc đầu gối, lực truyền dọc từ dưới lên kết hợp với trọng lượng cơ thể ép xuống tạo thành cơ chế “cắt kéo” bẻ gãy cổ xương đùi.

Bên cạnh đó, tình trạng loãng xương tuổi già là yếu tố nền tảng khiến xương trở nên giòn, xốp và cực kỳ dễ gãy dù chỉ gặp chấn thương nhẹ.

Cách phát hiện sớm dấu hiệu gãy cổ xương đùi

Thống kê y khoa cho thấy đa số bệnh nhân gãy cổ xương đùi là người cao tuổi, trong đó tỷ lệ nữ giới cao hơn nam giới. Gia đình cần đặc biệt lưu ý các dấu hiệu sau đây sau khi người già bị ngã:

• Đau chói dữ dội tại vùng khớp háng hoặc nếp bẹn.
• Mất khả năng vận động: Người bệnh có thể không thể tự nhấc chân lên, hoặc trong một số ít trường hợp nhẹ vẫn có thể lết hoặc đi lại vài bước nhưng rất đau đớn.
• Biến dạng chi: Chân bên bị gãy thường ngắn hơn chân lành, bàn chân và cổ chân xoay hẳn ra ngoài, nằm sát xuống mặt giường (xoay ngoài khoảng 60 độ so với 30 độ ở người bình thường).
• Gõ nhẹ vào gót chân hoặc ấn vào vùng bẹn sẽ gây đau buốt thấu xương tại khớp háng.
• Nếu gãy nội khớp, vùng háng ít bị sưng nề bầm tím; nếu gãy ngoại khớp (vùng mấu chuyển), vùng đùi sẽ sưng to và xuất hiện vết bầm tím lan rộng.

Để chẩn đoán chính xác nhất, người bệnh cần được đưa đến bệnh viện để chụp X-quang khớp háng.

Phương pháp sơ cứu và điều trị hiệu quả

Sơ cứu ban đầu đúng cách

Khi nghi ngờ người già bị gãy cổ xương đùi, cần tiến hành sơ cứu ngay lập tức để giảm đau và tránh di lệch xương:

• Cho người bệnh uống hoặc tiêm thuốc giảm đau phù hợp dưới sự hướng dẫn y tế.
• Cố định chân bị thương bằng nẹp chuyên dụng hoặc nẹp tự chế từ nách đến gót chân.
• Vận chuyển người bệnh nhẹ nhàng bằng cáng cứng đến cơ sở y tế gần nhất.

Các phương pháp điều trị hiện đại

Y học hiện đại ngày nay hầu như không còn áp dụng phương pháp bó bột đối với gãy cổ xương đùi ở người già vì thời gian bất động quá lâu sẽ gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm. Thay vào đó, các phương pháp phẫu thuật được ưu tiên lựa chọn:

• Phẫu thuật kết hợp xương: Sử dụng vít xốp, đinh ép hoặc nẹp DHS (Dynamic Hip Screw) để cố định vững chắc ổ gãy, giúp bệnh nhân có thể vận động sớm, hạn chế tối đa nguy cơ dính khớp.
• Phẫu thuật thay khớp háng: Thay chỏm xương đùi hoặc thay toàn bộ khớp háng là giải pháp tối ưu cho người lớn tuổi bị loãng xương nặng hoặc ổ gãy phức tạp, giúp phục hồi khả năng đi lại nhanh chóng.

Nếu không điều trị đúng cách mà chọn nằm bất động một chỗ kéo dài, người bệnh rất dễ gặp phải các biến chứng đe dọa tính mạng như viêm phổi, nhiễm trùng đường tiết niệu, loét da vùng tì đè, suy kiệt cơ thể hoặc hoại tử chỏm xương đùi.

Chủ động phòng ngừa loãng xương và té ngã ở người cao tuổi

Để bảo vệ hệ xương khớp cho người lớn tuổi, gia đình cần thực hiện tốt các biện pháp sau:

• Chế độ dinh dưỡng giàu canxi: Bổ sung sữa, sữa chua, các loại rau xanh đậm (cải xoăn, súp lơ), lòng đỏ trứng, nước cam và ăn nhiều cá thay cho thịt.
• Phòng tránh té ngã: Điều trị tốt các bệnh lý nội khoa gây suy giảm thị lực, thính lực hoặc gây chóng mặt ở người già. Thiết kế không gian sống an toàn, san phẳng lối đi mấp mô, lắp đặt đủ ánh sáng và tay vịn ở cầu thang, nhà vệ sinh. Sử dụng thảm chống trượt và khuyến khích người già đi giày dép có độ bám tốt.

Originally posted 2010-08-26 15:19:01.