Tình trạng sai sót trong quá trình sử dụng thuốc điều trị hội chứng tăng động giảm chú ý (ADHD) ở trẻ em đang trở thành một vấn đề đáng báo động. Theo một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Nhi khoa (Pediatrics), số ca báo cáo về lỗi dùng thuốc ADHD tại các trung tâm kiểm soát chất độc Hoa Kỳ đã tăng vọt tới gần 300% trong vòng 22 năm qua.
Nguyên nhân đằng sau sự gia tăng đáng lo ngại
Sự gia tăng nhanh chóng các lỗi dùng thuốc này tỷ lệ thuận với số lượng đơn thuốc ADHD được kê cho trẻ em ngày càng nhiều. Tính đến năm 2019, gần 10% trẻ em tại Mỹ được chẩn đoán mắc ADHD, và khoảng 3,3 triệu trẻ (tương đương 5%) đã được chỉ định điều trị bằng thuốc. Việc gia tăng số lượng người sử dụng đồng nghĩa với nguy cơ xảy ra sai sót trong quản lý và phân bổ thuốc tại gia đình cũng tăng theo.
Bức tranh toàn cảnh về các sai sót điều trị
Các nhà nghiên cứu đã phân tích dữ liệu từ Hệ thống Dữ liệu Chất độc Quốc gia Mỹ từ năm 2000 đến 2021 đối với bệnh nhân dưới 20 tuổi. Kết quả ghi nhận có tới 124.383 trường hợp lỗi dùng thuốc được báo cáo trong giai đoạn này, tương đương mức tăng 299%.
Trong số các ca phơi nhiễm được báo cáo: Hai phần ba (66,6%) liên quan đến trẻ từ 6 đến 12 tuổi; Ba phần tư (76,4%) là nam giới; Một nửa (50,5%) liên quan đến các chất kích thích thần kinh và các hợp chất liên quan. Dù phần lớn bệnh nhân (gần 83%) không cần can thiệp y tế chuyên sâu, vẫn có khoảng 2,3% trẻ phải nhập viện và 4,2% gặp các biến chứng sức khỏe nghiêm trọng.
Các lỗi phổ biến nhất và nguyên nhân
Nghiên cứu chỉ ra 3 tình huống sai sót thường gặp nhất tại các gia đình bao gồm: vô tình uống hoặc cho uống thuốc hai lần (chiếm 53,9%); vô tình uống nhầm thuốc của người khác (13,4%); uống hoặc cho sai loại thuốc (12,9%). Chỉ có khoảng 2% sai sót xuất phát từ phía nhân viên y tế hoặc dược sĩ.
Bác sĩ Colleen Kraft từ Bệnh viện Nhi đồng Los Angeles lý giải rằng sự đa dạng của các loại thuốc ADHD hiện nay rất dễ khiến phụ huynh nhầm lẫn. Ngoài ra, do ADHD có yếu tố di truyền, một số cha mẹ cũng mắc chứng này nhưng chưa được điều trị, dẫn đến việc thiếu tập trung và dễ mắc sai sót khi chuẩn bị thuốc cho con.
Cảnh báo nguy hiểm tiềm ẩn từ việc quá liều
Mức độ nguy hiểm khi uống quá liều tùy thuộc vào loại thuốc mà trẻ đang sử dụng. Nếu dùng gấp đôi liều chất kích thích thông thường như Ritalin hoặc Adderall, trẻ có thể bị đau đầu, buồn nôn, kích ứng dạ dày, nhưng các triệu chứng này thường tự hết sau vài giờ.
Tuy nhiên, nếu dùng quá liều các thuốc chẹn alpha-2 adrenergic (như guanfacine hay clonidine – vốn cũng được dùng để điều trị huyết áp cao), hậu quả sẽ nghiêm trọng hơn nhiều. Các loại thuốc này có tác dụng an thần mạnh, việc dùng gấp đôi liều có thể khiến huyết áp của trẻ sụt giảm đến mức nguy hiểm.
Cách phòng ngừa đơn giản nhưng hiệu quả cho cha mẹ
Các chuyên gia nhấn mạnh hầu hết các sai sót này hoàn toàn có thể ngăn ngừa được bằng sự cẩn thận và thiết lập các thói quen tốt trong gia đình:
- Bảo quản thuốc ở nơi an toàn, tránh xa tầm tay trẻ em và tách biệt với các loại thuốc khác.
- Ghi chép nhật ký uống thuốc rõ ràng hoặc sử dụng hộp chia thuốc theo ngày/giờ.
- Tận dụng các ứng dụng nhắc nhở trên điện thoại để kiểm soát thời gian phân phát thuốc.
