Tổng quan về bệnh Zona (Dời leo) và những biến chứng nguy hiểm
Bệnh zona (hay dân gian thường gọi là dời leo) do virút varicella zoster gây ra. Đây cũng chính là tác nhân gây bệnh thủy đậu ở trẻ em. Sau khi điều trị khỏi thủy đậu, virút này không biến mất hoàn toàn mà ẩn nấp trong các hạch rễ thần kinh suốt nhiều thập kỷ. Khi gặp điều kiện thuận lợi như suy giảm miễn dịch, căng thẳng hoặc suy nhược cơ thể, chúng sẽ tái hoạt động và gây ra bệnh zona.
Thống kê cho thấy khoảng 90% người trưởng thành có kháng thể nhiễm virút varicella zoster, nhưng chỉ khoảng 0,15 – 0,3% thực sự phát bệnh zona. Tỷ lệ mắc bệnh ở người lớn tuổi thường cao hơn người trẻ. Ở người trẻ, bệnh thường lành tính và tự khỏi. Tuy nhiên, ở người lớn tuổi, zona dễ tiến triển nặng và để lại di chứng đau thần kinh dai dẳng. Người trên 50 tuổi có nguy cơ gặp di chứng đau thần kinh sau zona cao gấp 15 – 25 lần so với người dưới 30 tuổi.
Triệu chứng ban đầu của zona bao gồm đau đầu, sợ ánh sáng, mệt mỏi và cảm giác bỏng rát, ngứa ngáy dữ dội trên một vùng da. Sau 1 – 5 ngày, các dát sẩn đỏ xuất hiện và nhanh chóng phát triển thành các cụm mụn nước trong suốt. Đặc trưng của zona là mụn nước chỉ phân bố ở một bên cơ thể, không vượt quá đường ranh giới giữa thân. Trong vòng 3 – 5 ngày tiếp theo, mụn nước sẽ hóa mủ, vỡ ra, đóng vảy và lành lại sau 2 – 4 tuần, có thể để lại sẹo hoặc làm thay đổi sắc tố da vĩnh viễn.
Tổn thương Zona
Các loại thuốc điều trị bệnh Zona hiệu quả
1. Nhóm thuốc kháng virút (Dùng trong giai đoạn cấp tính)
Các thuốc kháng virút phổ biến bao gồm Acyclovir, Valacyclovir và Famciclovir. Nhóm thuốc này có tác dụng rút ngắn thời gian bài xuất virút, ngăn chặn sự hình thành tổn thương mới, đẩy nhanh quá trình liền sẹo và giảm mức độ đau cấp tính.
Để đạt hiệu quả tối ưu, thuốc cần được sử dụng sớm trong vòng 24 – 48 giờ đầu kể từ khi xuất hiện triệu chứng:
- Acyclovir: Liều dùng 800mg/lần, mỗi 4 giờ một lần (5 lần/ngày), duy trì trong 10 ngày.
- Valacyclovir: Liều dùng 1.000mg/lần, mỗi 8 giờ một lần, duy trì trong 7 ngày. Do có sinh khả dụng cao hơn Acyclovir gấp 5 lần nên Valacyclovir giúp giảm số lần uống thuốc và tiện lợi hơn cho người bệnh.
- Famciclovir: Liều dùng 500mg/lần, mỗi 8 giờ một lần, duy trì trong 7 ngày.
Lưu ý: Không nên dùng dạng thuốc bôi kháng virút vì hiệu quả điều trị không cao. Cần giảm liều đối với bệnh nhân suy thận và thận trọng, tránh dùng cho phụ nữ có thai khi chưa có chỉ định từ bác sĩ.
2. Nhóm thuốc giảm đau thần kinh sau Zona
Đau thần kinh sau zona là biến chứng xuất hiện từ 30 đến 60 ngày sau khi các tổn thương da đã lành. Cảm giác đau rát như dao đâm, điện giật có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm, đi kèm với tình trạng loạn cảm giác (chỉ cần chạm nhẹ quần áo cũng gây đau dữ dội). Để kiểm soát cơn đau này, bác sĩ có thể chỉ định các thuốc sau:
- Lidocain 5%: Dạng miếng dán tại chỗ, có thể dùng tối đa 3 miếng trong vòng 12 giờ. Thuốc chỉ được dán lên vùng da đã lành hoàn toàn.
- Kem Capsaicin (chiết xuất từ ớt): Nồng độ từ 0,025% – 0,075%, bôi trực tiếp lên vùng da lành. Thuốc có thể gây cảm giác nóng rát ban đầu.
- Amitriptylin hoặc Nortriptylin: Nhóm thuốc chống trầm cảm 3 vòng có tác dụng giảm đau thần kinh rất tốt. Cần bắt đầu từ liều thấp và tăng dần. Thuốc có thể gây tác dụng phụ như buồn ngủ, khô miệng, bí tiểu nên cần hạn chế dùng cho người cao tuổi.
- Methylprednisolon: Tiêm màng cứng giúp giảm đau lâu dài cho khoảng 90% trường hợp, nhưng phải được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa tại cơ sở y tế uy tín để tránh nhiễm trùng.
- Oxycodon: Thuốc giảm đau nhóm opioid mạnh, dùng trong trường hợp đau dữ dội nhưng cần hạn chế tối đa vì nguy cơ gây nghiện và táo bón.
Những loại thuốc tuyệt đối KHÔNG NÊN DÙNG khi bị Zona
- Thuốc chống dị ứng: Tổn thương da do zona dễ bị nhầm lẫn với dị ứng. Việc tự ý uống thuốc chống dị ứng (như clorpheniramin, corticoid) không những không có tác dụng mà còn làm chậm trễ thời gian vàng điều trị bằng thuốc kháng virút.
- Thuốc kháng sinh thông thường: Zona do virút gây ra, vì vậy thuốc kháng sinh thông thường hoàn toàn không có tác dụng tiêu diệt mầm bệnh, trừ trường hợp có bội nhiễm vi khuẩn được bác sĩ chẩn đoán.
- Thuốc giảm đau thông thường (NSAIDs): Các loại thuốc giảm đau kháng viêm không steroid như Ibuprofen, Paracetamol không có hiệu quả đối với chứng đau có nguồn gốc thần kinh do zona.
- Các loại lá cây, thảo dược tự chế: Tuyệt đối không đắp các loại lá, thuốc nam không rõ nguồn gốc lên nốt mụn nước zona vì rất dễ gây nhiễm trùng, hoại tử da nguy hiểm.
Khi phát hiện các dấu hiệu của bệnh zona, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời. Việc dùng đúng thuốc, đúng liều lượng sẽ giúp hạn chế tối đa các biến chứng nguy hiểm, bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình.
