Cột sống là một cấu trúc tinh vi bao gồm nhiều đốt sống xếp chồng lên nhau, được liên kết chặt chẽ bởi hệ thống dây chằng và cơ bắp vững chắc. Nhờ sự phối hợp nhịp nhàng này, cơ thể chúng ta có thể dễ dàng thực hiện các chuyển động linh hoạt như cúi, ngửa, xoay người trong các hoạt động sinh hoạt hàng ngày.
Hình 1: Cấu trúc của khớp và dây chằng giữ vai trò quan trọng trong ổn định cột sống.
Hiện tượng mất vững cột sống là gì?
Ở trạng thái bình thường, chuyển động của các đốt sống luôn nằm trong một giới hạn an toàn nhất định nhờ sự phối hợp của hệ thống cơ, khớp và dây chằng. Tuy nhiên, khi các đốt sống chuyển động lệch pha, mất đi sự đồng điệu vốn có hoặc gập duỗi quá mức bình thường, đó chính là tình trạng mất vững cột sống.
Mối liên hệ giữa thoái hóa khớp và mất vững cột sống
Thoái hóa khớp cột sống là căn bệnh thường gặp ở người cao tuổi, nhưng cũng có thể xuất hiện ở người trẻ tuổi do viêm khớp. Khi các bao khớp bị phì đại, ngấm vôi hoặc nứt vỡ, sự liên kết giữa các đốt sống sẽ bị lỏng lẻo. Mỗi cử động của cơ thể sẽ khiến các khớp xương bị xục xịch, mất ổn định.
Sự xê dịch liên tục này kích thích quá trình tự tái tạo của cơ thể, khiến dây chằng và bao khớp phì đại hơn, vô tình gây hẹp lỗ liên hợp hoặc hẹp ống sống ngày càng nặng. Đồng thời, bao xơ và sụn đĩa đệm cũng dễ bị rách nứt, gây chèn ép thần kinh và dẫn đến các cơn đau cột sống nghiêm trọng.
Hình 2: Thương tổn nứt vỡ sụn, đĩa cuối, khớp gây ra các cơn đau dữ dội.
Nhận diện triệu chứng mất vững cột sống điển hình
1. Mất vững cột sống thắt lưng
Triệu chứng điển hình là đau thắt lưng kèm theo tê bì một hoặc cả hai chân. Đặc biệt, người bệnh thường gặp hiện tượng đi cách hồi thần kinh: đi được một đoạn ngắn thì chân bị co cứng và tê mỏi, phải đứng lại nghỉ ngơi mới có thể tiếp tục di chuyển. Khác với bệnh thuyên tắc động mạch (chân thường lạnh và mất mạch mu chân), người bị mất vững cột sống vẫn có mạch chân đập bình thường và chân không bị lạnh.
Hình 3: Hiện tượng đi cách hồi buộc người bệnh phải đi một khúc rồi dừng lại nghỉ ngơi.
2. Mất vững cột sống cổ
Bên cạnh đau cổ vai gáy và tê yếu tay, người bệnh rất dễ bị chóng mặt khi xoay đầu hoặc cử động cổ. Triệu chứng này hay bị nhầm lẫn với rối loạn tiền đình. Tuy nhiên, điểm khác biệt là khi sử dụng nẹp cổ cố định, cảm giác chóng mặt sẽ hoàn toàn biến mất khi người bệnh nằm hoặc xoay người.
Chẩn đoán mất vững cột sống bằng cách nào?
Chụp X-quang cột sống động (Dynamic X-ray) được xem là phương tiện chẩn đoán mất vững hiệu quả nhất hiện nay. Việc chụp X-quang ở các tư thế cúi và ngửa tối đa giúp bác sĩ quan sát rõ sự di lệch của các đốt sống mà phim chụp cộng hưởng từ (MRI) tĩnh thông thường khó phát hiện đầy đủ.
Hình 4 và 5: Các kiểu mất vững cột sống thắt lưng được phát hiện trên X-quang động.
Giải pháp điều trị mất vững cột sống hiệu quả
1. Phương pháp không phẫu thuật (Điều trị bảo tồn)
- Tập luyện phục hồi chức năng: Các bài tập tăng cường sức mạnh cơ lưng và cơ bụng giúp hỗ trợ giữ vững cột sống tự nhiên, kích thích các dây chằng phục hồi và dẻo dai hơn.
- Sử dụng thuốc và vật lý trị liệu: Thuốc kháng viêm, giảm đau, giãn cơ kết hợp với sóng ngắn, siêu âm trị liệu, laser giúp giảm nhanh triệu chứng viêm đau do cọ xát cột sống.
- Tiêm thấm (Phong bế thần kinh): Áp dụng phong bế ngoài màng cứng hoặc phong bế rễ thần kinh khi điều trị nội khoa không hiệu quả sau 3 – 6 tuần.
- Sử dụng nẹp ngoài: Giúp cố định cột sống tạm thời trong giai đoạn đau cấp tính. Tuy nhiên, không nên lạm dụng nẹp quá lâu vì dễ gây yếu cơ và tăng thoái hóa.
2. Phương pháp can thiệp phẫu thuật
Khi tình trạng mất vững trở nên nghiêm trọng, gây chèn ép thần kinh nặng hoặc ảnh hưởng lớn tới khả năng vận động (đi cách hồi), phẫu thuật hàn xương làm vững cột sống bằng nẹp vít kim loại sẽ được chỉ định để khôi phục lại sự ổn định lâu dài.
Đối với cột sống cổ, phẫu thuật được đặt ra khi có tổn thương rễ tủy nguy hiểm nhằm tránh nguy cơ bại liệt vĩnh viễn. Tùy thuộc vào số lượng đốt sống cần can thiệp, bác sĩ chuyên khoa sẽ lựa chọn lối tiếp cận mổ từ phía trước hoặc phía sau cho phù hợp nhất.
