Thuốc đưa vào cơ thể với mục đích điều trị bệnh, nhưng đôi khi chúng lại mang đến những tác dụng phụ không mong muốn lên hệ thần kinh, điển hình là chứng đau đầu. Trên thực tế, đau đầu do căn nguyên từ thuốc là nguyên nhân phổ biến thứ ba trong số các trường hợp đau đầu thường gặp hiện nay.
5 nhóm thuốc gây đau đầu phổ biến nhất
1. Nhóm thuốc an thần (loại Barbiturat)
Barbiturat là nhóm thuốc an thần kinh được sử dụng rộng rãi trong điều trị tâm thần hoặc hỗ trợ các chứng rối loạn thần kinh chức năng, lo âu và căng thẳng. Cơ chế hoạt động của thuốc là tăng cường hoạt tính của chất truyền tin nội sinh GABA nhằm làm dịu thần kinh. Tuy nhiên, tác dụng phụ thường gặp là cảm giác nặng đầu, mệt mỏi và giảm tỉnh táo. Sử dụng kéo dài dễ dẫn đến lệ thuộc thuốc, khiến các cơn đau đầu ngày càng trầm trọng hơn.
2. Nhóm thuốc giảm đau, chống viêm thông thường
Các hoạt chất quen thuộc như paracetamol, aspirin, ibuprofen, naproxen, diclofenac… thường bị lạm dụng nhiều nhất. Chúng hoạt động bằng cách ức chế men phân hủy phospholipid màng, ngăn chặn sự hình thành prostaglandin – chất trung gian hóa học gây viêm và đau. Ban đầu, thuốc cắt đứt cơn đau đầu rất hiệu quả. Thế nhưng, sau một thời gian lạm dụng, người bệnh sẽ gặp phải tình trạng đau đầu tái phát với mức độ khó điều trị hơn nhiều.
Aspirin và các thuốc giảm đau thông thường có thể là thủ phạm âm thầm gây đau đầu mạn tính nếu lạm dụng.
Thực tế cho thấy, nhiều người tự ý mua và sử dụng thuốc giảm đau. Sau khi uống khoảng 30 phút, cơn đau giảm hẳn, nhưng chỉ 8-10 tiếng sau, cơn đau lại quay lại, buộc họ phải dùng thêm liều tiếp theo. Sự vòng lặp này vô tình biến cơn đau đầu do căng thẳng ban đầu thành đau đầu do thuốc. Tình trạng này đặc biệt phổ biến ở phụ nữ và những người có hệ thần kinh nhạy cảm.
Triệu chứng nhận biếtĐặc điểm nổi bật của đau đầu do thuốc là cảm giác đau xuất hiện ngay khi thức dậy vào buổi sáng và kéo dài dai dẳng suốt cả ngày. Tình trạng này có thể kéo dài trên 6 tháng ở những người có thói quen lạm dụng thuốc giảm đau liên tục nhiều tháng liền. |
3. Nhóm thuốc giảm đau gốc opioid (thuốc phiện)
Các hoạt chất như codein, oxycodone, propoxyphene, meperidine là những chất ức chế thần kinh trung ương mạnh. Chúng ít khi được dùng đơn độc mà thường kết hợp với paracetamol hoặc thuốc long đờm (như trong Efferalgan Codein, Terpin Codein). Mặc dù giảm đau nhanh, codein là “thủ phạm” hàng đầu gây ra đau đầu do thuốc. Các thống kê lâm sàng cho thấy hầu hết bệnh nhân đau đầu mạn tính đều có tiền sử sử dụng thuốc chứa codein trước đó.
4. Các loại thuốc và đồ uống chứa Caffein
Caffein là chất kích thích thần kinh giúp tỉnh táo, có mặt trong trà, cà phê và một số loại thuốc kết hợp. Với liều lượng vừa phải (1 tách cà phê/ngày), caffein mang lại sự sảng khoái và tăng hiệu suất công việc. Tuy nhiên, việc nạp quá nhiều caffein (tương đương 7 – 8 ly cà phê mỗi ngày) sẽ gây ra những cơn đau nhức dữ dội ở cả hai bên đầu, kèm theo cảm giác nặng trịch, dễ chuyển biến thành đau đầu mạn tính.
5. Nhóm thuốc đặc trị đau nửa đầu (Migraine)
Ergotamine, almotriptan, eletriptan… là những biệt dược được chỉ định khi cơn đau nửa đầu cấp tính xuất hiện và không đáp ứng với thuốc giảm đau thông thường. Chúng mang lại hiệu quả tức thì ngay từ liều đầu tiên. Tuy nhiên, việc tự ý tăng liều hoặc uống không đúng chỉ định của bác sĩ sẽ dẫn đến phản tác dụng, gây đau đầu mạn tính kháng thuốc.
Bên cạnh 5 nhóm trên, một số thuốc khác như thuốc tránh thai hàng ngày, kháng sinh tetracyclin, thuốc chống đông máu và thuốc chống động kinh (phenytoin) cũng có nguy cơ gây ra các cơn đau đầu kéo dài.
Cách phòng ngừa và hạn chế đau đầu do thuốc
- Không lạm dụng thuốc: Không tự ý sử dụng các loại thuốc giảm đau, hạ sốt, an thần quá 3 ngày/tuần và tuyệt đối không dùng liên tục trong nhiều tháng mà không có sự giám sát y tế.
- Tuân thủ chỉ định: Luôn tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi sử dụng bất kỳ loại thuốc điều trị nào.
- Hạn chế caffein: Đối với những người có tiền sử đau đầu kinh niên, nên cắt giảm hoặc kiêng hoàn toàn trà, cà phê và các đồ uống chứa chất kích thích để tránh kích hoạt cơn đau.
- Ngưng thuốc đúng cách: Khi nghi ngờ đau đầu do lạm dụng thuốc, hãy liên hệ bác sĩ để có lộ trình giảm liều và ngưng thuốc an toàn.
