Ngất xỉu là gì và tại sao lại xảy ra?
Ngất là tình trạng mất ý thức tạm thời, diễn ra đột ngột và người bệnh có thể hồi phục hoàn toàn sau đó mà không cần can thiệp y tế khẩn cấp hay để lại di chứng thần kinh nào. Về mặt sinh lý bệnh, cơ chế gây ngất chủ yếu là do tình trạng giảm tưới máu não đột ngột. Theo thống kê y khoa, có khoảng 1% đến 6% các trường hợp nhập viện cấp cứu có liên quan đến triệu chứng ngất xỉu.
Bị ngất là chỉ điểm của bệnh gì? Các nguyên nhân phổ biến
Hiện tượng ngất có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ lành tính cho đến những bệnh lý nguy hiểm tiềm ẩn:
- Phản xạ thần kinh: Thường gặp nhất là ngất do cường phế vị hoặc hội chứng xoang cảnh nhạy cảm. Đây là dạng ngất lành tính, xảy ra khi cơ thể phản ứng quá mức với một số tác nhân kích thích.
- Hạ huyết áp tư thế: Xảy ra khi huyết áp giảm đột ngột lúc người bệnh thay đổi tư thế từ nằm hoặc ngồi sang đứng thẳng.
- Rối loạn nhịp tim: Đây là nguyên nhân tim mạch nguy hiểm, bao gồm suy nút xoang, blốc nhĩ thất, nhịp nhanh thất hay hội chứng QT dài…
- Bệnh tim thực tổn: Các tổn thương thực thể tại tim như hẹp van động mạch chủ, bệnh cơ tim phì đại, hoặc tách thành động mạch chủ có thể cản trở dòng máu nuôi não và gây ngất.
Đáng chú ý, có khoảng 1/3 số trường hợp ngất không thể xác định rõ nguyên nhân. Trong khi ngất qua trung gian thần kinh thường lành tính thì ngất do bệnh lý tim mạch lại có tiên lượng rất nặng nề, đòi hỏi phải được điều trị kịp thời.
Các phương pháp chẩn đoán và xét nghiệm cần thiết
Để điều trị hiệu quả, bác sĩ cần chẩn đoán phân biệt ngất với các tình trạng có biểu hiện tương tự nhưng không do giảm tưới máu não như: co giật, động kinh, ngộ độc cấp, hạ đường huyết hay hội chứng tăng thông khí.
Quy trình chẩn đoán chuẩn xác bao gồm:
- Khám lâm sàng và khai thác tiền sử: Kết hợp ghi điện tâm đồ (ECG) 12 chuyển đạo giúp xác định nguyên nhân trong 38% – 63% trường hợp. Sử dụng thang điểm Calgary để phân biệt giữa ngất do tim và ngất do thần kinh.
- Siêu âm tim: Giúp phát hiện các bệnh lý tim thực tổn đi kèm.
- Nghiệm pháp bàn nghiêng: Phương pháp vàng để chẩn đoán chính xác tình trạng ngất qua trung gian thần kinh.
- Theo dõi điện tim liên tục: Sử dụng Holter điện tim, máy ghi biến cố (Event recorder) hoặc máy ghi điện tim cấy dưới da (ILR) – thiết bị có khả năng phát hiện rối loạn nhịp tim gây ngất lên tới 63% – 88%.
- Thăm dò điện sinh lý tim: Giúp tìm kiếm bằng chứng suy nút xoang hay rối loạn dẫn truyền nhĩ thất.
Phương pháp điều trị và phòng ngừa ngất tái phát
Nguyên tắc điều trị ngất là tập trung vào nguyên nhân gốc rễ để ngăn ngừa cơn ngất tái diễn:
- Đối với nguyên nhân tim mạch: Dù nguy hiểm nhưng việc điều trị lại rất hiệu quả nhờ các kỹ thuật hiện đại như cấy máy tạo nhịp tim vĩnh viễn, cấy máy phá rung (ICD), can thiệp tái thông động mạch vành hoặc phẫu thuật tim.
- Đối với ngất qua trung gian thần kinh: Tuy ít nguy hiểm tính mạng nhưng khó điều trị triệt để. Người bệnh thường được khuyên áp dụng chế độ ăn tăng cường muối (nếu không có chống chỉ định), tập luyện để thích nghi với sự thay đổi tư thế, kết hợp sử dụng một số nhóm thuốc như chẹn beta, kích thích alpha giao cảm hoặc corticoids theo chỉ định của bác sĩ.
