Ebola là một trong những đại dịch đáng sợ nhất trong lịch sử y học hiện đại. Sự lây lan nhanh chóng của loại virus này từng khiến các tổ chức y tế toàn cầu phải đặt trong tình trạng báo động đỏ. Theo báo cáo từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), virus Ebola đã cướp đi sinh mạng của hàng ngàn người tại các quốc gia Tây Phi như Liberia, Sierra Leone, Guinea và Nigeria. Để có thể phòng chống hiệu quả, trước hết chúng ta cần hiểu rõ về cơ chế hoạt động và đường lây nhiễm của virus Ebola từ người sang người.
Sát thủ thầm lặng Ebola là gì và hoạt động ra sao?
Ebola thuộc họ virus Filoviridae (cùng họ với virus gây sốt xuất huyết Marburg). Đây là một “sát thủ” cực kỳ nguy hiểm với tỷ lệ tử vong lên tới 90% ở người nhiễm bệnh. Loại virus xuất huyết này hoạt động bằng cách làm rò rỉ dịch lỏng từ mạch máu, dẫn đến tình trạng tụt huyết áp nghiêm trọng đe dọa trực tiếp đến tính mạng.
Trong cuốn sách nổi tiếng “Hành tinh virus”, tác giả khoa học Carl Zimmer đã mô tả cách thức hoạt động đáng sợ của loài virus này. Chúng xâm nhập vào tế bào vật chủ, chiếm đoạt nguồn năng lượng và vật chất di truyền để nhân bản vô tính một cách nhanh chóng. Chỉ trong vòng 24 giờ sau khi thâm nhập thành công, hàng ngàn bản sao mới của virus sẽ được sản sinh ra.
 |
|
Hình ảnh phóng đại bằng kính hiển vi điện tử của virus Ebola đang phát triển khỏi tế bào VERO 46 bị nhiễm. |
Khác với các cấu trúc hình cầu thông thường, virus Ebola sở hữu hình dạng sợi dài, giúp chúng dễ dàng bám dính vào bề mặt tế bào. Lớp màng ngoài của chúng được bao bọc bởi một lượng lớn Glycoprotein (chất đạm đính kèm). Ông Richard Cummings – Giám đốc Trung tâm Glycomics quốc gia Mỹ (NCFG) nhận định rằng lượng lớn Glycoprotein này chính là chìa khóa giúp virus tăng cường khả năng tấn công trực tiếp vào các tế bào khỏe mạnh của con người.
Bà Erica Ollmann Saphire, nhà Sinh học cấu trúc tại Viện nghiên cứu Scripps (Mỹ), ví cấu trúc Glycoprotein của Ebola giống như một cây sồi lớn rậm rạp. Các điểm thụ thể quan trọng của virus được ẩn giấu kỹ dưới các lớp “cành lá” này để tránh sự phát hiện của hệ miễn dịch. Khi tiếp cận tế bào vật chủ, nó sẽ lèo lái tế bào chất đồng hóa virus, bắt đầu cuộc chạy đua khốc liệt chống lại hệ thống phòng ngự của cơ thể con người.
Đường lây nhiễm của virus Ebola từ người sang người diễn ra như thế nào?
TS Ameesh Mehta – Giám đốc bệnh truyền nhiễm tại Đại học Emory (Mỹ) cho biết, con đường lây nhiễm chính của virus Ebola là tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể của người nhiễm bệnh như máu, chất nôn, nước bọt, hoặc qua các vết thương hở, niêm mạc mắt và miệng. Ngay cả khi bệnh nhân đã qua đời, virus vẫn tồn tại và có khả năng lây truyền cực kỳ cao. Tại thời điểm tử vong, mật độ virus trong máu bệnh nhân có thể đạt tới 1 tỷ bản sao trên mỗi centimet khối.
 |
| Ông Richard Cummings, chủ tịch phòng hóa sinh Emory, đồng thời là giám đốc của Trung tâm chức năng Glycomics quốc gia Mỹ (NCFG). |
Đáng sợ hơn cả virus HIV (vốn chỉ tấn công hai loại tế bào miễn dịch), Ebola tấn công trực tiếp vào các tế bào bạch cầu nhằm vô hiệu hóa khả năng tự vệ của cơ thể, sau đó xâm chiếm hầu hết mọi loại tế bào khác. Quá trình ủ bệnh thường kéo dài từ 2 đến 21 ngày. Khi hệ miễn dịch bị phá hủy hoàn toàn, cơ thể người bệnh sẽ xuất hiện các triệu chứng nghiêm trọng như sốt cao, đau đầu, mệt mỏi kéo dài, tiêu chảy ra máu, suy gan, suy thận và xuất huyết nội tạng. Bệnh nhân thường tử vong do sốc giảm thể tích hoặc suy đa tạng trong vòng từ 6 đến 16 ngày.
Những bước tiến y học trong việc khống chế virus Ebola
Hiện nay, các nhà khoa học trên thế giới vẫn đang nỗ lực giải mã cấu trúc Glycoprotein của Ebola để tìm ra phương pháp điều trị tối ưu. Một trong những niềm hy vọng lớn nhất là liệu pháp cocktail kháng thể mang tên ZMapp. Loại thuốc thử nghiệm này hoạt động theo cơ chế trung hòa virus, ngăn chặn sự tái cấu trúc của chúng và hỗ trợ hệ miễn dịch nhận diện để tiêu diệt mầm bệnh.
 |
| Bà Erica Ollmann Saphire, một nhà Sinh học cấu trúc tại Viện nghiên cứu Scripps (SRI, Mỹ). |
Mặc dù việc nghiên cứu lâm sàng gặp nhiều thách thức do điều kiện dịch tễ khó khăn tại các khu vực nghèo nàn của châu Phi, y học hiện đại vẫn đang có những bước tiến dài đầy lạc quan. Hiểu rõ về đường lây nhiễm của virus Ebola giúp cộng đồng chủ động hơn trong công tác phòng ngừa, hạn chế nguy cơ bùng phát dịch bệnh trên quy mô toàn cầu.
 |
| Thuốc thử nghiệm ZMapp, niềm hy vọng trong việc tiêu diệt virus Ebola. |
Ông Richard Cummings nhấn mạnh rằng dù Ebola vô cùng nguy hiểm nhưng nó hoàn toàn có thể kiểm soát và cô lập được nếu chúng ta tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình an toàn sinh học và phát hiện sớm các ca bệnh.
